Numeraloj

Komenti

Estas tre malmultaj ŝanĝoj en la numerala sistemo:

Numeraloj kvantaj:

nul – nul
unu – un
du – du
tri – tri
kvar – kvar
kvin – kvin
ses – ses
sep – sep
ok – ok
naŭ – novu
dek – dek
cent – cent
mil – mil
miliono – miliono

Numeraloj ordaj:

une, due, trie, kvare, kvine, sese, sepe, oke, novue, deke, cente, mile, milione

Multobligo:

unoble, duoble, trioble, kvaroble, kvinoble k.t.p.

Frakcioj:

duono, triono, kvarono k.t.p.

Atenton: sufikso “-op” estas nuligita, anstataŭ ĝi oni devas paroli:

unpersone, dupersone k.t.p.

 
 

Esten tre malmulte aliigi in numerale sistemo:

Numerali kvante:

nul – nul
unu – un
du – du
tri – tri
kvar – kvar
kvin – kvin
ses – ses
sep – sep
ok – ok
naŭ – novu
dek – dek
cent – cent
mil – mil
miliono – miliono

Numerali orde:

une, due, trie, kvare, kvine, sese, sepe, oke, novue, deke, cente, mile, milione

Multobligo:

unoble, duoble, trioble, kvaroble, kvinoble e.s.p.

Frakzii:

duono, triono, kvarono e.s.p.

Atento: sufikso “-op” esten nuligate, inloku lu on deven parola:

unpersone, dupersone e.s.p.

Advertisements

Verba sistemo

Komenti

Jen utila ekzemplo:

Infinitivo (i >> a)

skribi leteron
skriba letro

Prezenco (as >> en)

Mi skribas leteron.
Mi skriben letro.

Imperfekto (is >> in)

Mi skribis leteron.
Mi skribin letro.

Futuro (os >> on)

Mi skribos leteron.
Mi skribon letro.

Kondicionalo (us >> un)

Mi skribus leteron.
Mi skribun letro.

Imperativo kaj optativo (u >> an)

Skribu leteron!
Skriba letro!
Mi volas ke vi skribu leteron.
Mi vulen ke vu skriban letro.

Participoj:

Anstataŭ 6 klasikaj participoj (aktivaj: -anta, -inta, -onta kaj pasivaj: -ata, -ita, -ota)
estas nur du:

participo aktiva -ente

skribanta leteron
aŭ skribante leteron
skribente letro

kaj participo pasiva -ate

skribata letero
aŭ skribita letero
skribate letro

Krome, Zamenhof proponas du utilajn vortojn:

pasate (estinta)
future (venonta)

Korelativoj

Komenti

kio – kvo
tio – id
ĉi tio – ho
ĉio – omno
nenio – nulo
io – alikvo
kio ajn – kvo kunku
 
kiu – kvu
tiu – is
ĉi tiu – hik
ĉiu – omnu
neniu – nemo
iu – alikvu
kiu ajn – kvu kunku
 
kia – kvale
tia – tale
ĉia – omne
nenia – nule
ia – alikve
kia ajn – alikve kunku
 
kiel – kom
tiel – sik
ĉiel – omnemaniere
neniel – nulemaniere
iel – in alikve maniero
kiel ajn – kom kunku
 
kiam – kvandu
tiam – tum
nun – nunk
ĉiam – semper
neniam – nunkvam
iam – alikvam
kiam ajn – kvandu kunku
 
kie – ubu
tie – ibu
ĉi tie – ic
ĉie – partutu
nenie – nuskvam
ie – in alikve loko
kie ajn – ubu kunku
 
kiom – kvantu
tiom – tantu
iom – alikvantu
kiom ajn – kvantu kunku
 
kial – por kvo
tial – por ho
ial – por alikvo
 
 
ATENTON: Se ni volas diri ekzemple “neniu urbo”, “ĉiu domo”, “iu lando” (temas pri nevivantaj objektoj), ni devas uzi vortojn, kiuj en oficiala Esperanto estas “nenia”, “ĉia”, “ia” (“nule“, “omne“, “alikve“). Indikas tion kelkaj lokoj en la reformita vortaro – ekzemple ni ne povas diri “nemo urbo“, sed ni devas diri “nule urbo” (estas dubinde, ke latindevena “nemo” indikus objekton). Ankaŭ en la preĝo “Patro Nia” estas skribite “pano nose omnedie” – “pano nia ĉiutaga”, kaj la vorto “ĉiutaga” ne estas “omnudie“, sed “omnedie“. Alia pruvo estas tia, ke la vorto “ie” estas indikita kiel “in alikve loko“, kaj ne “in alikvu loko“! Similaj kazoj estas “omnemaniere“, “nulemaniere” kaj “in alikve maniero”  (ne “omnumaniere“, “nulumaniere“, “in alikvu maniero“!). Verŝajne Zamenhof faris tion intence, sed la reformita maniero estas iom pli komplika kaj konfuza kompare kun la oficiala Esperanto. Ĉiukaze ni atentu pri tiuj punktoj.

ATENTO: Se nos vulen dira eksemple “neniu urbo“, “ĉiu domo“, “iu lando” (temen de nevivente objekti), nos deven usa vokabli, kvu in oficiale Esperanto esten “nenia“, “ĉia“, “ia” (“nule”, “omne”, “alikve”). Kelke loki in reformate vokablaro indiken id – eksemple nos ne poven dira “nemo urbo”, sed nos deven dira “nule urbo” (esten dubinde, ke latinodevene “nemo” indikun objekto). Anku in preko “Patro Nose” esten skribate “pano nose omnedie” – “pano nia ĉiutaga“, e vokablo “ĉiutaga” ne esten “omnudie”, sed “omnedie”. Alie pruvo esten tale, ke vorto “ie” esten indikate kom “in alikve loko”, e ne “in alikvu loko”! Simile kasui esten “omnemaniere”, “nulemaniere” e “in alikve maniero” (ne “omnumaniere”, “nulmaniere”, “in alikvu maniere”!). Versemble Samenhof farin id intenze, sed reformate maniero esten alikvantu plu komplike e konfuse, kompare kum oficiale Esperanto. Omnekasue nos atentan de is punkti.

Komparaj gradoj

Komenti

En oficiala Esperanto oni uzas la vortojn “pli” kaj “plej”.
En la reformita lingvo tiuj vortoj estas “plu” kaj “maksu“.

Jen simpla ekzemplo:

bela – pli bela – plej bela
bele – plu bele – maksu bele

Tiu maniero rilatas same al adjektivoj kaj al adverboj.

Esperanta vorteto “ol” estas “kvam” en la reformita lingvo:

La malnova libro estas pli interesa ol la nova libro.
Malnove libro esten plu interese kvam nove libro.

La vortetoj “el” aŭ “inter” en la plej supra grado estas samaj
ankaŭ en la reformita Esperanto:

Ĉi tiu libro estas la plej interesa el la libroj, kiujn mi legis ĝis nun.
Hik libro esten maksu interese el libri, kvu mi lektin ad nunk.

 

In oficiale Esperanto on usen vokabli “pli” e “plej“.
In reformate lingvo is vokabli esten “plu” e “maksu”.

Ekcu simple eksemplo:

bela – pli bela – plej bela
bele – plu bele – maksu bele

Is maniero relaten same al adjektivi e al adverbi.

Esperante vokableto “ol” esten “kvam” in reformate lingvo:

La malnova libro estas pli interesa ol la nova libro.
Malnove libro esten plu interese kvam nove libro.

Vokableti “el” u “inter” in maksu supre grado esten same
anku in reformate Esperanto:

Ĉi tiu libro estas la plej interesa el la libroj, kiujn mi legis ĝis nun.
Hik libro esten maksu interese el libri, kvu mi lektin ad nunk.

Pri akuzativo

Komenti

Reformita dialekto ne havas akuzativan markilon “n”. Pro tio ni devas pli atente obei la korektan vortordon en frazo, por ke erara kompreno ne okazu.
Ekzemplo:
Mi trinkas teon.
Mi biben teo.
Mi vidas Esperantiston.
Mi viden Esperantisto.
 
Ni rigardu pli proksime la duan ekzemplon: se ni ŝanĝos la vortordon, ni havos la frazon:
Esperantiston vidas mi.

Tio estas ebla en Esperanto dank’ al la akuzativa markilo “n”. Sed se ni rekte tradukos tion en la reformitan lingvon, ni havos frazon:

Esperantisto viden mi.

Kaj la signifo klare ŝanĝiĝas:

Esperantisto vidas min!

Tial ni ne havas tiom da libereco en la reformita lingvo, ni devas obei la korektan vortordon.
Reformate dialekto ne haven akusative markilon “n”. Por ho nos deven plu atente obea korekte vokabloordo in fraso, por ke erare komprendo ne okasian.
 
Eksemplo:
 
Mi trinkas teon.
Mi biben teo.
Mi vidas Esperantiston.
Mi viden Esperantisto.
 
Nos rigardan plu prope due eksemplo: se nos aliigon vokabloordo, nos havon fraso:
 
Esperantiston vidas mi.
Id esten eble in Esperanto gratie al akusative markilo “n”. Sed se nos rekte tradukton id in reformate lingvo, nos havon fraso:
Esperantisto viden mi.

E signifo klare aliisken:

Esperantisto vidas min! 

Por ho nos ne haven tantu liberito in reformate lingvo, nos deven obea korekte vokabloordo.

Vidan:
https://sites.google.com/site/esperanto1894/gramatiko/substantivoj

Adjektivoj kaj adverboj

Komenti

En reformita dialekto de Esperanto el la jaro 1894 ne ekzistas distingo inter adjektivoj kaj adverboj. Ambaŭ specoj finiĝas je komuna litero “e”. Kiel Zamenhof skribis, la kialo estas tia, ke parolantoj de iuj lingvoj ne vidas neceson de tia diferencigo kaj tio fakte nur konfuzas ilin.

Jen la ekzemploj de adjektivo kaj adverbo:

Mi loĝas en granda urbo.
Mi habiten in grande urbo.

Mi longe loĝas en granda urbo.
Mi longe habiten in grande urbo.

En la supraj ekzemploj fakte la senco estas bone komprenita kaj problemo ne okazas. Tamen la reformita dialekto estas malpli elasta ol oficiala Esperanto, ĉar ĝi ne nur ne havas la diferencon inter adjektivoj kaj adverboj, sed ankaŭ ne posedas indikilon de akuzativo. Tio kaŭzas, ke la vortordo en frazo estas tre grava. En oficiala Esperanto vortordo estas tute libera, ĉar ĉiam akuzativo kaj markiloj de adverbo aŭ adjektivo klarigas la situacion. Ni rigardu la jenan ekzemplon:

Bone instruisto parolas Esperanton.

Se en la reformita dialekto ni uzos la saman vorton, ni havos:

Bone instruisto parolen Esperanto.

Kaj tio povas signifi ankaŭ, ke la instruisto simple estas bona homo kaj ne nepre bone parolas Esperanton. Tial en la reformita dialekto ni ĉiam devas atenti pri komprenebla lokigo de vortoj en la frazo.

Se ni diros:

Bone instruisto parolen Esperanto.

tio signifos: “Bona instruisto parolas Esperanton.”

Pli bone do estas diri “Instruisto bone parolen Esperanto.”

Ligo:
https://sites.google.com/site/esperanto1894/gramatiko/adjektivoj-kaj-adverboj

In reformate dialekto de Esperanto el anuo 1894 ne eksisten distingo inter adjektivi e adverbi. Ambe spezi finisken je komune litero “e”. Kom Samenhof skribin, kauso esten tale, ke parolenti de alikve lingvi ne viden nezeso de tale diferenzigo e id fakte solu konfusen ilu.

Ekcu eksempli de adjektivo e adverbo:

Mi loĝas en granda urbo.
Mi habiten in grande urbo.

Mi longe loĝas en granda urbo.
Mi longe habiten in grande urbo.

In supre eksempli fakte senso esten bone komprendate e problemo ne okasien. Tamen reformate dialekto esten malplu elaste kvam oficiale Esperanto, nam lu ne solu ne haven diferenzo inter adjektivi e adverbi, sed anku ne poseden indikilo de akusativo. Id kausen, ke vokabloordo in fraso esten tre grave. In oficiale Esperanto vokabloordo esten tute libere, nam semper akusativo e markili de adverbo u adjektivo klarigen situazio. Nos rigardan ekcue eksemplo:

Bone instruisto parolas Esperanton.

Se in reformate dialekto nos uson same vokablo, nos havon:

Bone instruisto parolen Esperanto.

E id poven signifa anku, ke instruisto simple esten bone homo e ne absolute bone parolen Esperanto. Por ho in reformate dialekto nos semper deven atenta de komprendeble lokigo de vokabli in fraso.

Se nos diron:

Bone instruisto parolen Esperanto.

id signifon: “Bona instruisto parolas Esperanton.”

Plu bone donku esten dira “Instruisto bone parolen Esperanto.”

Ligo:
https://sites.google.com/site/esperanto1894/gramatiko/adjektivoj-kaj-adverboj

 

Substantivoj

Komenti

Mi aldonis subpaĝon pri substantivoj en la reformita lingvo.
La plej gravaj punktoj:

1. En singularo ĉiuj substantivoj finiĝas per “o”.
2. En pluralo ĉiuj substantivoj finiĝas per “i”.
3. La difinita artikolo ne ekzistas.

La ligo:
https://sites.google.com/site/esperanto1894/gramatiko/substantivoj

Mi aldarin subpagino de substantivi in reformate lingvo.
Maksu grave punkti:

1. In singularo omne substantivi finisken per “o”.
2. In pluralo omne substantivi finisken per “i”.
3. Difinate artiklo ne eksisten.

Ligo:
https://sites.google.com/site/esperanto1894/gramatiko/substantivoj

Older Entries